Erbij horen

‘Erbij horen’ is één van onze basisbehoeften en essentieel voor onze ontwikkeling, met name in onze kindertijd. Omdat deze basisbehoefte niet altijd zo vanzelfsprekend wordt vervuld, zal in de hieronder beschreven verkenning nader worden ingegaan op de impact hiervan op een kind; van gemis versus vervulling. Ook als volwassene is het ‘erbij horen’ een essentiële en reële behoefte en wordt hier, eveneens in het kort, op ingegaan.

‘Erbij horen’

Voor deze verkenning is ‘erbij horen’ als volgt gedefinieerd: Het als kind erkend worden als een belangrijk deelgenoot van het gezin, zowel in gewenst als in minder, of ongewenst gedrag. Breder gezien is ‘erbij horen’ essentieel voor een ieder die deel is van de maatschappij. Is hier in de kindertijd echter onvoldoende aan tegemoet gekomen, dan is de gevoeligheid op gemis hiervan veelal groter. Het daarop volgende gedrag is veelal een herhaling van wat iemand zich als kind heeft aangeleerd om er mee om te gaan.

Deelgenoot van het gezin

Wanneer je als kind het gevoel hebt dat je er echt bij hoort, dan ervaar je je gezin of je thuis meestal als een veilige thuishaven. Thuis kan je dan zijn wie je bent en kan je je daar gaandeweg je jonge leven ontwikkelen tot een volwassen en authentiek mens.

Gedrag

Bepaald gedrag van een kind kan door het kind zelf -en soms ook door de ouders- ervaren worden als een identiteit, dat wil zeggen dat het kind zijn/haar gedrag ervaart als ‘ik ben zo’. Dit doet het kind echter te kort -zeker bij ongewenst gedrag-, het kind is veel meer dan het vertoonde gedrag.
Minder gewenst of ongewenst gedrag kan door straf of andere vormen van afkeuring leiden tot buitensluiting. Een kind dat zich buitengesloten voelt, hoort er niet (meer) bij. Deze ervaring is voor een kind zeer stressvol en heeft gevolgen op de ontwikkeling bij langdurige en/of frequente buitensluiting.
Gewenst gedrag daarentegen leidt veelal tot verschillende vormen van waardering, waardoor het kind zich onder andere geliefd kan voelen en er (weer) bij hoort.

Balans in aanpassen

Of het kind nu gewenst gedrag of ongewenst gedrag vertoont om erbij te horen, het is en blijft een aanpassing. Aanpassing is in een sociale context -naast nodig ook zinvol- en geldt als relevant voor alle levensfasen. Echter aanpassing kan ook leiden tot verlies van contact met de eigenheid. Je zou kunnen stellen dat aanpassen idealiter een balans heeft tussen én jezelf kunnen zijn en je gedrag zodanig aanpassen dat je erbij hoort. Dit is wat in deze verkenning benadrukt wil worden; hoe verzorg en behoud je deze balans, dan wel hoe herstel je deze balans wanneer je die ooit bent kwijtgeraakt.

Sociale aanpassing

Aanpassen vindt binnen de sociale context binnen vrijwel alle deelgebieden plaats; werk, wonen, vrienden, sporten, familie, enzovoort. Wanneer je in balans bent met je eigenheid terwijl je je weet aan te passen, dan kan je stellen dat er geen (groot) probleem is. Ervaar je daarin wel een probleem, dan kan je besluiten om hier iets aan te veranderen. Zoals bijvoorbeeld een andere omgeving te zoeken, of met je omgeving in gesprek te gaan over wat jij zou willen (zie ook: ook grensbesef). Echter ben je niet in balans met jezelf versus de gevraagde aanpassing, dan zou het maar zo kunnen zijn dat je jezelf als het ware ‘weggeeft’. Jezelf weggeven wil hier zeggen dat je je eigenheid opgeeft in het voordeel van wat de situatie van je verwacht, vraagt of eist.

Jezelf weggeven

Mogelijk klinkt jezelf weggeven als dramatisch en dat kan het ook zijn. Denk bijvoorbeeld aan het volledig ontkend worden in je behoeften, geminacht of gemanipuleerd worden, enzovoort. Incidenteel zou jezelf weggeven een zinvolle aanpassing kunnen zijn, bijvoorbeeld als je in een levensbedreigende of sterk ongelijkwaardige situatie bevindt. Structureel of frequent zou je kunnen zeggen dat het dan een vorm van slaafsheid wordt die je in je menswaardigheid ernstig ontkracht.

Eigenheid

Om terug te komen op ‘de eigenheid die in balans wil zijn met wat de situatie vraagt’, het volgende. Onze eigenheid is wat wij in onze oorspronkelijkheid hebben meegekregen. Toen wij geboren werden waren wij nog pure wezentjes, dit contact met deze puurheid is onze eigenheid. Wanneer deze puurheid in voldoende mate is gezien en bevestigd in je (jonge) leven, dan is het contact hiermee min of meer vanzelfsprekend aanwezig. Echter ontbreekt dit gezien en bevestigd worden in je leven, dan kan contact met onze eigenheid minder vanzelfsprekend zijn. Besef van deze puurheid vinden we in ons lichaam in onder meer in de zachte manifestaties van gevoelens en lichamelijke sensaties. Meer hierover zie de blog over eigenheid en belemmeringen.

Eigenheid hervinden

Omdat onze eigenheid intrinsiek aanwezig is, is het hervinden of herbevestigen hiervan veelal mogelijk. Hierbij is onderscheid te maken naar het ofwel te bevestigen dan wel het her-vinden van de eigenheid. Veelal zijn er situaties waarin iemand het contact met de eigenheid reeds ervaart, dat kan dan proefondervindelijk worden doorgetrokken.  Dit vraagt onder meer reflectie en onderzoek van de persoon in kwestie al dan niet in samenspraak. Veelal zal therapie mede gaan over het hervinden en herbevestigen van de eigenheid in lastige of als onmogelijk ervaren situaties.

Resumé

Dat buitengesloten worden zoals: negeren, isoleren, pesten en/of onnodig veroordelen als destructief mag worden gezien, spreekt voor zich. Een ieder die dit incidenteel of frequent heeft ervaren weet wat dit voor impact heeft. Er niet bij horen kan al snel raken aan isolatie, eenzaamheid, onveiligheid en gemis aan wat ‘erbij horen’ ons te bieden heeft. Laten we vooral niet vergeten dat ‘erbij horen’ ons veel biedt, zoals: steun, vertrouwen, veiligheid én verbinding. Wij mensen zijn tenslotte sociale wezens die elkaar nodig hebben en die elkaar veel te bieden hebben hierin.  
Herstel van contact met de eigenheid zal niet zozeer de buitensluiting oplossen, doch wel het zelf -gaandeweg- kunnen loslaten van de emotionele gevolgen daarvan. Dankzij contact met onze eigenheid krijgt onze eigenwaarde in sociale contexten een relevante rol in de balans tussen aanpassen én jezelf kunnen zijn. Ergens hebben we gelukkig ook allemaal die puurheid in ons, als het maar gezien of ervaren kan worden, vooral door onszelf!

Karel van Nimwegen is werkzaam als Psychosociaal therapeut (Gestalt, Somatic Experiencing) en Coach bij hartsupport.nl en loopbaansupport.nl. De artikelen, blogs brengen veelal een beperkte doch zinvol geachte en of uitdagende toelichting van bepaalde psychosociale onderwerpen onder de aandacht, waarbij therapie en/of coaching perspectief kan bieden. Feedback is welkom via het contactformulier.

keywords: erbij horen, genegeerd worden, gemanipuleerd worden, isolement, puurheid, verbinding