Reflectie problemen

Hoewel we allemaal in zekere zin reflecteren; wat ging er naar mijn zin versus wat ging er niet naar mijn zin. Is er ook een diepere laag van reflectie mogelijk, namelijk: wat ervaar ik nu en hoe is dat voor mij, om vervolgens te komen tot ‘waar gaat dit nu werkelijk over’ en ‘hoe kan ik hier ook anders mee omgaan’. Soms kunnen dit heel lastige vragen zijn, lastig in de zin van confronterend en/of pijnlijk wanneer het raakt aan oude -min of meer- onbewust geworden ervaringen uit het verleden. Hierover in het vervolg een korte verkenning.

Reflectie

In deze verkenning wordt het volgende onder reflectie verstaan: het vermogen om onder de oppervlakte van het eigen ‘lastige’* gedrag te kunnen kijken en te ontdekken waar dit werkelijk over gaat om het waar mogelijk op te lossen naar gewenst gedrag.
*Lastig, staat hier onder meer voor: blokkerend, woedend, minder-waardig, meerder-waardig, verwijtend, blokkerend, schuldgevoel, angstig, verdrietig en/of hardnekkig afwijzend. 

Strategie

Reflectie klinkt waarschijnlijk redelijk en doen we allemaal in zekere mate wel. Het kan echter lastig worden zodra reflectie raakt aan iets waar we liever niet in geraakt willen worden.
Oude pijn -denk hierbij o.a. aan: gemis, mishandeling, onrecht, genegeerd, afkeuring, afwijzing, buitengesloten- kan zodanig zijn dat we destijds een strategie hebben ontwikkeld om deze pijn niet meer te hoeven voelen en is deze als het ware ‘ingepakt’. Reden van toen was bijvoorbeeld zoiets als: “ik kan het niet aan, .. deze pijn staat de relatie in de weg”-. Het hieruit volgende gedrag kan variëren tussen een bepaalde mate van terugtrekken en aanpassen, of rebelleren en haten. Met name bij afhankelijkheidsrelaties zoals ouder en kind, kan dit zich voordoen. In de tegenwoordige tijd echter zijn we gegroeid, volwassen geworden en staat de strategie van destijds -nieuwe relaties waarin een bepaalde mate van afhankelijkheid voelbaar is- soms in de weg. Onnodige strijd en of breuk van een relatie kunnen hierdoor worden voorkomen.

Gevolg

Veelal is het vertoonde -en (incidenteel) herhalende- lastige gedrag een poging van het onderbewustzijn om tot een zekere mate van herstel te komen. Herstel in de zin van: heb ik nu de keuze om de oude strategie te volgen, die soms nog zinvol kan zijn, dan wel kan ik óók nieuw en constructief gedrag vertonen die passend is bij de huidige situatie.
Het niet kunnen of willen reflecteren, leidt veelal niet tot een verandering, dit kan frustrerend uitwerken. Effecten hiervan zoals een verbroken of verkoelde relatie -zowel privé als in het werk- kunnen bij voorkeur worden voorkomen als er meer en dieper zicht is op de onderliggende pijn. Dit kan zowel voor de persoon in kwestie gelden, alsmede voor de ander die verrast of overrompeld kan worden door het ‘lastige’ gedrag.

Spiegel

Zijn we echter bereid om zo nu en dan in onze eigen spiegel te kijken, zeker na confrontaties, dan kunnen we delen van ons onderbewustzijn integreren. Geïntegreerde delen bieden ons vervolgens de mogelijkheid om daar op een volwassen manier mee te kunnen omgaan. Geraakt worden in oude pijn is vanuit dit perspectief een ‘hulpmiddel’ om oude pijn in het licht te kunnen zien van ons volwassen bewustzijn. Met ons volwassen bewustzijn kan er gaandeweg een bepaalde mate van heling plaatsvinden. Heling in de zin van ‘heel worden’ doordat we de ooit geïsoleerde stukjes van ons bewustzijn weer kunnen toe-eigenen. Je zou kunnen stellen dat: “onze afsplitsingen er graag bij willen horen, mits wij in staat zijn en onszelf de gelegenheid bieden, om deze delen onder ogen te zien”.

Resumé

Dankzij reflectie kunnen we ons ontwikkelen, al dan niet onder begeleiding. Het is een manier om én meer mildheid te ontwikkelen naar onszelf en anderen, alsmede een manier om ons vrijer te maken van de ervaren ‘lastige omgeving’. Zo kan ook de schuldvraag in een ander daglicht komen, omdat we in sociale contacten vrijwel altijd wederzijdse beïnvloeding hebben waarbij oude pijn aangeraakt kan worden. Nuanceren van de schuldvraag kan leiden tot het nemen van verantwoordelijkheid zodanig dat ieder zijn of haar aandeel onder ogen kan en wil zien.
Zie eventueel ook de blog over herhalend gedrag, die kan samenhangen met al dan niet reflecteren. De essentie van deze blog is: we kunnen meer mildheid en regie verkrijgen over hoe we ervaringen zoal kunnen beleven en dat is iets dat ik ons allen toewens!.

Karel van Nimwegen is werkzaam als Psychosociaal therapeut (Gestalt, Somatic Experiencing) en Coach bij hartsupport.nl en loopbaansupport.nl. De artikelen, blogs brengen veelal een beperkte doch zinvol geachte en of uitdagende toelichting van bepaalde psychosociale onderwerpen onder de aandacht, waarbij therapie en/of coaching perspectief kan bieden. Feedback is welkom via het contactformulier.

keywords: reflectie, spiegelen, ontwikkelen, strategie, verantwoordelijkheid, schuld, aangeraakt